Petrol Price
गडचिरोलीत हरित पोलादनिर्मितीचा नवा अध्याय : जॉन कॉकरिलसोबत शासनाचा करार
- हरित लोह-हरित पोलाद तंत्रज्ञानावर पायलट प्रकल्प; खनिजसंपत्तीला मिळणार मूल्यवर्धन, स्थानिक युवकांच्या कौशल्यविकासालाही चालना
विदर्भ न्यूज एक्सप्रेस
प्रतिनिधी / गडचिरोली : खनिजसंपत्तीने समृद्ध असलेल्या गडचिरोली जिल्ह्याच्या औद्योगिक विकासाला आता अत्याधुनिक आणि पर्यावरणपूरक हरित तंत्रज्ञानाची जोड मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. भविष्यात गडचिरोलीला हरित लोह आणि हरित पोलादनिर्मितीचे केंद्र म्हणून विकसित करण्याच्या दिशेने महाराष्ट्र शासनाने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. हरित लोह व हरित पोलाद तंत्रज्ञानावर आधारित पायलट आणि प्रात्यक्षिक प्रकल्प उभारण्यासाठी महाराष्ट्र शासन आणि जॉन कॉकरिल इंडिया लिमिटेड यांच्यात ४ सप्टेंबर रोजी सामंजस्य करार करण्यात आला.
या करारामुळे गडचिरोलीच्या औद्योगिक विकासाला नवी दिशा मिळण्याची अपेक्षा आहे. नक्षलवादाच्या सावटातून विकासाच्या नव्या पर्वाकडे वाटचाल करणाऱ्या जिल्ह्याच्या औद्योगिक क्षितिजावर हरित पोलादाचा नवा अध्याय सुरू होण्याची शक्यता या माध्यमातून निर्माण झाली आहे.
मुंबईत मान्यवरांच्या उपस्थितीत कराराची देवाणघेवाण -
मुंबई येथे झालेल्या कार्यक्रमात बेल्जियमचे पंतप्रधान बार्ट डे वेव्हर, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय वाणिज्य व उद्योगमंत्री पीयूष गोयल यांच्या उपस्थितीत या सामंजस्य कराराची औपचारिक देवाणघेवाण करण्यात आली.
गडचिरोलीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध असलेल्या लोहखनिज संसाधनांना आधुनिक, कमी-कार्बन आणि पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाची जोड देण्याच्या दृष्टीने हा करार महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे. या माध्यमातून जिल्ह्यातील खनिजसंपत्तीचा केवळ उत्खननापुरता वापर न करता त्यावर आधारित मूल्यवर्धित औद्योगिक प्रक्रिया विकसित करण्याची संधी निर्माण होऊ शकते.
पारंपरिक पोलादनिर्मितीला हरित पर्याय -
पारंपरिक लोह व पोलादनिर्मिती प्रक्रियेत कोळसा, नैसर्गिक वायू यांसारख्या जीवाश्म इंधनांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. त्यामुळे उत्पादन प्रक्रियेत कार्बन उत्सर्जनाचे प्रमाण वाढते. जागतिक पातळीवर कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी उद्योगक्षेत्रात पर्यायी आणि पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा शोध सुरू असताना गडचिरोलीतील हा प्रकल्प महत्त्वाचा ठरणार आहे.
जॉन कॉकरिलने विकसित केलेल्या हरित तंत्रज्ञानाची गडचिरोलीत चाचणी आणि प्रात्यक्षिक केले जाणार आहे. या पायलट प्रकल्पाच्या माध्यमातून तंत्रज्ञानाची उपयुक्तता, तांत्रिक व्यवहार्यता, कार्यक्षमता आणि भविष्यातील औद्योगिक वापराच्या शक्यता तपासल्या जाणार आहेत.पायलट प्रकल्पातून मिळणारे परिणाम भविष्यात मोठ्या प्रमाणावर हरित लोह व हरित पोलादनिर्मिती प्रकल्प उभारण्यासाठी मार्गदर्शक ठरू शकतात.
व्होल्टेरॉन तंत्रज्ञानावर विशेष भर -
जॉन कॉकरिलच्या हरित तंत्रज्ञानातील व्होल्टेरॉन ही संकल्पना या उपक्रमात विशेष महत्त्वाची आहे. कमी तापमानातील इलेक्ट्रोलिसिस प्रक्रियेच्या माध्यमातून अक्षय ऊर्जेचा वापर करून लोहखनिजातून लोह मिळविण्याचा या तंत्रज्ञानाचा उद्देश आहे.
पारंपरिक लोह उत्पादन प्रक्रियेत जीवाश्म इंधनावर असलेले अवलंबित्व कमी करणे आणि कार्बन उत्सर्जनात घट करणे, हा या तंत्रज्ञानामागील प्रमुख उद्देश आहे. त्यामुळे गडचिरोलीत या तंत्रज्ञानाची प्रत्यक्ष चाचणी होणे हे जिल्ह्याच्या औद्योगिक भवितव्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल ठरू शकते.
तंत्रज्ञानासोबत कौशल्यविकासालाही चालना -
या प्रकल्पाचे वैशिष्ट्य केवळ नवीन तंत्रज्ञानाचे प्रात्यक्षिक करण्यापुरते मर्यादित राहणार नाही. भविष्यात गडचिरोलीत निर्माण होणाऱ्या हरित औद्योगिक परिसंस्थेसाठी आवश्यक कुशल मनुष्यबळ तयार करण्यावरही भर दिला जाणार आहे.
राज्यातील संबंधित संस्था, उद्योगक्षेत्र आणि जॉन कॉकरिल यांच्यामध्ये ज्ञानाची देवाणघेवाण, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि प्रशिक्षणाच्या माध्यमातून स्थानिक युवकांच्या कौशल्यविकासाला चालना देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
हरित तंत्रज्ञानावर आधारित उद्योगांसाठी आवश्यक तांत्रिक कौशल्ये स्थानिक पातळीवर विकसित झाल्यास त्याचा थेट फायदा जिल्ह्यातील युवकांना मिळू शकतो. भविष्यात अभियांत्रिकी, तांत्रिक सेवा, देखभाल, ऊर्जा, उत्पादन आणि इतर पूरक क्षेत्रांत रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
खनिजसंपत्तीचे होणार मूल्यवर्धन -
गडचिरोली जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणावर लोहखनिज उपलब्ध असले तरी या खनिजसंपत्तीवर आधारित मोठ्या आणि मूल्यवर्धित उद्योगांची उभारणी हा जिल्ह्याच्या विकासातील महत्त्वाचा मुद्दा राहिला आहे.
या पार्श्वभूमीवर हरित लोह व हरित पोलादनिर्मितीचा प्रस्ताव केवळ आणखी एक औद्योगिक प्रकल्प म्हणून पाहता येणार नाही.स्थानिक खनिजसंपत्तीचा वापर करून त्याचे मूल्यवर्धन, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर, स्थानिक रोजगारनिर्मिती आणि कौशल्यविकास यांची सांगड घालणारी नवी औद्योगिक साखळी या माध्यमातून निर्माण होऊ शकते.खनिज उत्खननापासून मूल्यवर्धित उत्पादनापर्यंतची प्रक्रिया जिल्ह्यात विकसित झाल्यास स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही त्याचा व्यापक फायदा होण्याची शक्यता आहे.
पूरक उद्योगांनाही मिळू शकते चालना -
हरित पोलादाशी संबंधित मोठ्या उद्योगाची उभारणी झाल्यास त्यासोबत विविध पूरक उद्योग आणि सेवा क्षेत्रे विकसित होण्याची शक्यता आहे. वाहतूक, लॉजिस्टिक्स, यंत्रसामग्रीची देखभाल, अभियांत्रिकी सेवा, तांत्रिक प्रशिक्षण, ऊर्जा व्यवस्थापन आणि इतर औद्योगिक सेवांमध्ये स्थानिक उद्योजकांसाठी संधी निर्माण होऊ शकतात.त्यामुळे या प्रकल्पाचा परिणाम केवळ पोलाद उद्योगापुरता मर्यादित न राहता जिल्ह्यातील व्यापक औद्योगिक परिसंस्थेवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
शासनाकडून आवश्यक सहकार्य -
प्रकल्पाच्या उभारणीसाठी आवश्यक असलेल्या मंजुरी, परवानग्या आणि धोरणात्मक बाबींमध्ये महाराष्ट्र शासनाकडून सहकार्य केले जाणार आहे. शासनाचे हे सहकार्य प्रकल्पाच्या पुढील टप्प्यांसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.पायलट प्रकल्प तांत्रिक आणि व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी ठरल्यास भविष्यात गडचिरोलीत मोठ्या क्षमतेचे हरित लोह व हरित पोलाद प्रकल्प तसेच त्यांच्याशी संबंधित पूरक उद्योग उभारण्याचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो.
औद्योगिक विकासाला नवी दिशा -
गडचिरोलीची ओळख प्रामुख्याने जंगल आणि खनिजसंपत्तीने समृद्ध जिल्हा अशी आहे. मात्र, या नैसर्गिक संपत्तीचा शाश्वत आणि मूल्यवर्धित वापर करून जिल्ह्याच्या औद्योगिक विकासाला गती देण्याचे आव्हान कायम राहिले आहे. अशा परिस्थितीत हरित तंत्रज्ञानावर आधारित लोह व पोलादनिर्मितीची संकल्पना जिल्ह्यासाठी महत्त्वपूर्ण संधी ठरू शकते.
खनिजसंपत्ती, अक्षय ऊर्जा, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान, स्थानिक कौशल्य आणि औद्योगिक गुंतवणूक यांची सांगड घातली गेल्यास गडचिरोलीच्या विकासाचा नवा औद्योगिक नमुना तयार होऊ शकतो. ४ सप्टेंबरचा सामंजस्य करार हा या दिशेने सुरुवातीचे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. पायलट प्रकल्पाच्या यशस्वी अंमलबजावणीनंतर गडचिरोलीला देशातील उदयोन्मुख हरित लोह आणि हरित पोलाद क्षेत्रातील महत्त्वाचे केंद्र बनविण्याच्या दिशेने पुढील वाटचाल होऊ शकते. यामुळे जिल्ह्याच्या खनिजसंपत्तीला मूल्यवर्धन मिळण्याबरोबरच रोजगार, कौशल्यविकास, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि स्थानिक औद्योगिक विकासालाही नवी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
