Petrol Price
रब्बी हंगामात कमी पाण्यातील पिकांना प्राधान्य द्यावे : कृषी विभागाचे शेतकऱ्यांना आवाहन
विदर्भ न्यूज एक्सप्रेस
प्रतिनिधी / वर्धा : जिल्ह्यात पावसातील तूट, जमिनीतील कमी झालेला ओलावा, विहिरी आणि बोअरवेलच्या पाणीपातळीत झालेली घट तसेच सिंचनाकरिता प्रकल्पातील पाणीसाठा लक्षात घेता, रब्बी हंगामातील पीक नियोजन करताना शेतकऱ्यांनी उपलब्ध होणाऱ्या पाण्याच्या पाळ्यांचा अचूक अंदाज घेऊनच पेरणी व पेरणी क्षेत्र निश्चित करावे. मुख्यतः कमी पाण्यात येणाऱ्या व जास्त नफा देणाऱ्या पिकांनाच प्राधान्य द्यावे, असे आवाहन कृषी विभागाच्यावतीने करण्यात आले आहे.
यंदाच्या रब्बी हंगामात प्रतिकूल हवामानाच्या परिस्थितीतही शेतकऱ्यांना समाधानकारक उत्पादन मिळावे, यासाठी कृषी विभागामार्फत पीक नियोजन, सिंचन व्यवस्थापन, सुधारित पीक पद्धती आणि शासकीय योजनांच्या लाभाबाबत मार्गदर्शन करण्यात येत आहे. उपलब्ध सिंचन पाण्याचा प्रत्येक थेंब महत्त्वाचा असून, पाणी उपलब्ध होणाऱ्या गावातील शेवटच्या शेतकऱ्यापर्यंत सिंचन नियोजनाची माहिती पोहोचविण्यावर भर देण्यात आलेला आहे.
सिंचनाच्या उपलब्धतेनुसार पीक नियोजन करावे -
निम्न वर्धा, बोर व पोथरा सिंचन प्रकल्पांच्या लाभक्षेत्रात रब्बी हंगामासाठी पाणी उपलब्धतेनुसार पाणीपाळ्यांचे नियोजन करण्यात येत आहे. पाटबंधारे विभाग व प्रकल्प सल्लागार समितीच्या निर्णयानुसार सिंचनाचे वेळापत्रक निश्चित होणार असून, साधारणपणे पेरणी व पिकांच्या प्राथमिक वाढीसाठी नोव्हेंबरच्या दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या आठवड्यात पहिली पाणीपाळी आणि पिकांच्या गरजेनुसार डिसेंबर अखेर किंवा जानेवारीच्या पहिल्या आठवड्यात दुसरी पाणीपाळी उपलब्ध होण्याच्या दृष्टीने नियोजन प्रस्तावित आहे.
कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांची निवड करावी -
वर्धा जिल्ह्यातील काळ्या व मध्यम जमिनीसाठी हरभरा, करडई, मोहरी, जवस, मसूर आणि रब्बी ज्वारी ही पिके जमिनीचा प्रकार, उपलब्ध ओलावा व सिंचनाची सोय लक्षात घेऊन निवडावीत. करडई हे खोल मुळांमुळे तुलनेने दुष्काळसहिष्णू पीक असून, हरभरा पिकात जमिनीतील उर्वरित ओलाव्याचा प्रभावी वापर करता येतो. मोहरी, जवस व मसूर ही पिकेही कमी पाण्याच्या परिस्थितीत योग्य ठरू शकतात. सूर्यफूल पिकासाठी तुलनेने अधिक सिंचनाची आवश्यकता असल्याने त्याची निवड पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार करावी.
पिकांच्या संवेदनशील अवस्थेत पाण्याचा ताण पडू नये यासाठी शेतकऱ्यांनी ठिबक किंवा तुषार सिंचनाचा वापर करावा. जमिनीतील ओलावा टिकविण्यासाठी योग्य आच्छादन पद्धतीचा अवलंब करावा. आवश्यकतेनुसार कृषी विभागाच्या तांत्रिक मार्गदर्शनानुसार पिकांच्या अवस्थेला अनुरूप उपाययोजना कराव्यात. पोटॅशियम नायट्रेट किंवा अँटी-ट्रान्सपिरंटसारख्या निविष्ठांचा वापर संबंधित पिकासाठी शिफारस, योग्य मात्रा व कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसारच करावा.
बियाणे मिनीकिट व पीक प्रात्यक्षिकांचा लाभ घ्यावा -
रब्बी हंगामात ज्वारी व मसूर पिकांच्या मिनीकिट योजनेंतर्गत उपलब्धतेनुसार ज्वारीची १,००० आणि मसूरची ७०० मिनीकिटे वितरित करण्याचे नियोजन आहे. प्रति शेतकरी एक मिनीकिट या प्रमाणात ज्वारीचे ४ किलो व मसूरचे ८ किलो बियाणे उपलब्ध करुन देण्यात येणार आहे. महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज केलेल्या व निवड झालेल्या शेतकऱ्यांनी संबंधित तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
पशुधनासाठी चारा नियोजन करणे आवश्यक -
दुष्काळी परिस्थितीत पशुधनासाठी चारा उपलब्ध राहावा, यासाठी शेतकऱ्यांनी खरीप हंगामातील कडबा, कुटार व इतर पीक अवशेषांची नासाडी टाळावी. पीक अवशेष जाळण्याऐवजी त्यांचा पशुखाद्य म्हणून योग्य वापर करावा. चारा ज्वारी, बाजरी, चवळी आणि नेपिअर यांसारख्या चारा पिकांची निवड उपलब्ध पाणी व जमिनीच्या परिस्थितीनुसार करावी. बहुवार्षिक चारा पिकांची बांधावर लागवड करणे तसेच हिरव्या चाऱ्यापासून मुरघास तयार करून साठवणूक करणे उपयुक्त ठरू शकते.
चारा पिकांच्या बियाण्यांसाठी कृषी विभाग, पशुसंवर्धन विभाग योजनेंतर्गत उपलब्ध असलेल्या घटकांचा लाभ घ्यावा. चारा लागवडीसाठी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेअंतर्गत पात्रतेनुसार उपलब्ध कामांची माहिती संबंधित ग्रामपंचायत व यंत्रणेकडून घ्यावी. या योजनेतील कामे, मजुरी व साहित्य खर्च याबाबतची मदत मंजूर कामाच्या स्वरूपात व लागू नियमांनुसार दिली जाते.
कडबा व कुटार पावसापासून सुरक्षित, कोरड्या व हवेशीर ठिकाणी साठवावे. हिरव्या चाऱ्याची योग्य पद्धतीने मुरघास निर्मिती करून टंचाईच्या काळासाठी चारा राखून ठेवावा. चारा ज्वारीची कापणी व जनावरांना खाऊ घालण्याबाबत शिफारस केलेल्या वाढीच्या अवस्थेचे पालन करावे. विशेषतः लहान अवस्थेतील ज्वारीच्या चाऱ्यात विषारी घटकांचा धोका असल्याने तो जनावरांना खाऊ घालण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
अधिक माहितीसाठी: संबंधित गावातील सहायक कृषी अधिकारी, मंडळ कृषी अधिकारी अथवा तालुका कृषी अधिकारी यांच्याशी संपर्क साधावा. तसेच कृषी विभागाच्या टोल फ्री क्रमांक १८००२३३४००० वर संपर्क साधावा, असे जिल्हा अधिक्षक कृषि अधिकारी यांनी कळविले आहे.
