पेसा कायद्याने गावांतून दारू-खर्रा हद्दपार करा : डॉ. अभय बंग


-  एटापल्ली येथे तालुकास्तरीय व्यसनमुक्ती संमेलन
विदर्भ न्यूज एक्सप्रेस 
तालुका प्रतिनिधी /  एटापल्ली :
आदिवासीबहुल एटापल्ली तालुक्यात मोहाचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होते. आदिवासी संस्कृतीचा भाग समजली जात असल्याने मोहाची दारू घरोघरी बनविली जाते. पण याच दारूमुळे आरोग्याचे अनेक प्रश्न तयार झाले आहे. महिलांना मारझोड सहन करावी लागते. त्याचबरोबर खर्रा हा विषारी पदार्थही मोठ्या प्रमाणात खाल्ला जातो. त्यामुळे स्वतःचे आणि समाजाचे आरोग्य सुधारल्यासाठी या दोन्ही पदार्थांना तालुक्यातून हद्दपार करणे आवश्यक आहे. संविधानाने पेसा कायद्याद्वारे संसदेलाही नसतील तेवढे अधिकार गावांना दिले आहे. या कायद्याचा वापर करून ग्रामसभेद्वारे निर्णय घेऊन दारू आणि खर्रा गावांतून हद्दपार करा, असे आवाहन ज्येष्ठ समाजसेवक डॉ. अभय बंग यांनी केले.
मुक्तिपथ च्या माध्यमातून गावागावात गाव संघटनांद्वारे दारू आणि खर्राबंदीसाठी प्रयत्नशील असलेल्या कार्यकर्त्यांशी चर्चा व मार्गदर्शन करण्यासाठी एटापल्ली येथे गोटूल सांस्कृतिक भवनात तालुका मुक्तिपथ कार्यालयाद्वारे तालुकास्तरीय व्यसनमुक्ती संमेलनाचे आयोजन गुरुवारी करण्यात आले होते. यावेळी मार्गदर्शक म्हणून डॉ. बंग बोलत होते. प्रमुख अतिथी म्हणून माजी आमदार व ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते हिरामण वरखडे, मुक्तिपथचे संचालक डॉ. मयूर गुप्ता, उपसंचालक संतोष सावळकर, उपविभागीय पोलीस अधिकारी किरणकुमार सूर्यवंशी, संवर्ग विकास अधिकारी किशोर गझलवार, पोलीस उपनिरीक्षक डहाके, पं. स. सभापती बेबीताई लेखामी उपस्थित होते.
संमेलनाचा उद्देश समजावून सांगताना डॉ. बंग म्हणाले, महाराष्ट्रातील सर्वात मागास गडचिरोली जिल्ह्यातील एटापल्ली हा उत्पन्नाची साधने अत्यल्प असल्याने अतिमागास तालुका समाजाला जातो. पण वनांनी आणि गोंडी संस्कृतीने हा तालुका तितकाच समृद्ध आहे. मोहफुलाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन येथे होते. त्याचे अनेक पारंपारिक उपयोग प्राचीन काळापासून आदिवासी समाज करीत आला आहे. पण या काही वर्षांत दारू बनविण्यासाठी मोहफुलाचा वापर वाढल्याने त्याचे इतर उपयोग आपण विसरून गेलो आहे. आज घरोघरी मोहाची दारू काढली जाते. दारूचा अतिवापर होत असल्याने घरांमध्ये वाद उद्भवून स्त्रियांना मारझोड सहन करावी लागत आहे. सोबतच खर्रा खाण्याचे प्रमाणही अतोनात वाढले आहे. त्यामुळे आयोग्याचे अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहे. या दोन्ही पदार्थावर जिल्ह्यात बंदी आहे. तरीदेखील याचा वापर होत असल्याने मुक्तिपथ च्या माध्यमातून दारू व तंबाखूवर गावांनीच बंदी आणण्यासाठी प्रयत्न केले जात आहेत. एटापल्लीतील ५० च्या वर गावांनी खर्राबंदी साध्य केली आहे. ही खूप आनंदाची बाब असून आता संपूर्ण तालुक्यातील खर्रा आणि दारू हद्दपार करण्यासाठी गाव संघटनांनी प्रयत्न करण्याचे आवाहन डॉ. बंग यांनी केले. यावेळी काही कार्यकर्त्यांनी गावात दारू आणि खर्राबंदीसाठी केलेले प्रयत्न, यश-अपयश याविषयी अनुभवकथन केले. अपयश दूरू सारून बंदीसाठी कसे मार्ग काढता येतील याविषयीही माहिती देण्यात आली. आदिवासी गावागावातून युवा नेतृत्व पुढे येत आहेत. ही खूप आनंदाची बाब आहे. पण आपली कामे करवून घेण्यासाठी त्यांना दारू पाजण्याचा प्रकारही आदिवासी भागात पहावयास मिळतो. पुजारी, भूमैया यांनाही अशाच प्रकारे कामासाठी दारू पाजली जाते. हा प्रकार थांबणे गरजेचे असल्याचेही डॉ. बंग यावेळी म्हणाले. खर्रा या पदार्थामुळे होत असलेले नुकसान सांगणारा यमराजाचा फास हा चित्रपट उपस्थितांना दाखवून त्यावर चर्चाही करण्यात आली. तालुक्यातील ४२ गावांतील २०० कार्यकर्ते या संमेलनात सहभागी झाले होते. संपूर्ण कार्यक्रमाचे संचालन संतोष सावळकर यांनी तर आभार मुक्तिपथ तालुका संघटक किशोर मल्लेवार यांनी मानले. कार्यक्रमासाठी तालुका उपसंघटक राजेंद्र भसारकर, प्रेरक रवींद्र वैरागडे आणि किशोर येमुलवार यासह इतरही तालुक्यातील मुक्तिपथ चमू आणि ग्रामस्थांनी सहकार्य केले.    

गोंडी धर्मात दारूला स्थान नाही – हिरामण वरखडे

गोंड आदिवासी समाजात धार्मिक कार्यात मोहाची दारू हवी असा अपप्रचार अनेक वर्षांपासून वारंवार करण्यात आला आहे. पण धर्माच्या कोणत्याही पुस्तकात देवपूजेसाठी मोहाची दारू हवी असा कुठेही उल्लेख नाही. मोहफुल पाण्यात टाकून ते पाणी देवाला वाहण्याची प्रथा हजारो वर्षांपासून समाजात आहे. त्यामुळे मोहाची दारू देवपूजेला हवी हा अपप्रचार थांबविणे गरजेचे असल्याचे हिरामण वरखडे यावेळी म्हणाले. गोंड धर्माचे संस्थापक पारी कोपरालिंगो यांचे वास्तव्य राहिलेल्या कांकेर जिल्ह्यातील सिमरगाव परिसरात एकही मोहाचे झाड तुम्हाला दिसणार नाही. कारण मोहाच्या दारूला समाजात स्थान नसावे यासाठी त्यांनी ही झाडे कापून टाकली होती. धर्माचा मूळ पुरुषच मोहाच्या दारूला समाजात स्थान नसल्याचे सांगत असल्याने ही बाब समाजातील लोकांनी समजून घेणे गरजे आहे. इंग्रजांनी वनसंपदा हस्तगत करण्यासाठी येथील लोकांना दारूचे व्यसन लावले आहे. त्यामुळे दारूचे व्यसन दूर सारून मोहफुलाचे इतर उपयोग समजून घेत स्वतःचा विकास करून घेण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.

मोहफुलाचे इतर उपयोग वाढवा

मोहफुलापासून सरबत, लाडू, चिक्की यासह इतरही अनेक पदार्थ बनविता येतात. बचत गटांद्वारे ते पदार्थ बनवायला सुरुवात झाली असून बाहेर ठिकाणी याला खूप मागणी आहे. अशा पदार्थांची अधिकाधिक निर्मिती करून दारू साठी मोहफुल मिळूच देऊ नका. मोहफुलाचे पारंपारिक उपयोग नव्याने करायला शिका असे उपस्थितांना सांगण्यात आले.

व्यसन दूर करण्यासाठी उपचार शक्य

अनेक वर्षांपासून दारूच्या आहारी गेलेल्या लोकांना एका दिवसात दारू सोडता येत नाही. आपण जसे रोज जेवतो तसे दारूबंदीसाठी रोज प्रयत्न करावे लागतात. व्यसन सोडण्यासाठी उपचार घेणे आवश्यक आहे. गावांनी ठरवल्यास सर्च द्वारे गावांमध्ये व्यसन उपचार शिबीर आयोजित करता येते. या उपचारातून दारूला दूर लोटणे सहज शक्य असल्याची माहिती देण्यात आली.

दारू व खर्राबंदीसाठी ‘पोलो’ ठेवा

आदिवासी समाजात आठवडी सुटीसारखा पोलो ठेवला जातो. या दिवशी सर्व व्यवहार बंद असतात. या पोलोचा आधार घेत मुक्तिपथ द्वारे गावांना खर्राबंदीचा पोलो पाळण्याचे आवाहन करण्यात आले. गावांनी याला दुजोरा देत खर्राबंदीचे पोलो पाळले. एवढेच नवे तर खर्राबंदीसाठी खास पोलो ठेवून अशा दिवशी विशेष ग्रामसभा बोलावून खर्राबंदीचा ठराव घेण्यात आला. परिणामी तालुक्यातील ५० च्या वर गावांमध्ये आज खर्राविक्री बंद आहे. असाच पोलो आता दारूबंदीबाबत पाळण्याविषयी माहिती संमेलनाच्या माध्यमातून देण्यात आली.    



  Print






News - Gadchiroli | Posted : 2019-06-08






Related Photos